Letonya Vatandaşlığının Elde Edilmesi

Letonya vatandaşlığı, sahibine devlet mevzuatında belirtilen tüm hak ve yükümlülükleri sağlayan bir statüdür. Vatandaşlık, Avrupa Birliği dışındaki ülkelerin vatandaşlarına repatriasyon, ülke topraklarında doğum hakkı veya soy bağı temelinde, ayrıca ülkede rezident statüsünde en az 10 yıl ikamet ettikten sonra verilmektedir.

Letonya pasaportu, Avrupa Birliği topraklarında özel izinlere gerek olmadan eğitim alma, iş kurma veya çalışma imkânı sunan bir belgedir ve aynı zamanda AB üyesi bir ülkenin vatandaşlığının sağladığı diğer avantajlardan yararlanma hakkı verir. Ülke mevzuatı, vatandaşlık statüsü başvurusu yapılmasına olanak tanıyan 10 farklı gerekçe öngörmektedir — bunlar makalenin devamında ele alınmaktadır.

Letonya Vatandaşlığının Avantajları

Letonya pasaportu, sahibine aşağıdaki hakları sağlar:

• Avrupa Birliği ülkelerindeki modern kliniklerde Avrupa sağlık sigortası kapsamında sağlık hizmetlerinden yararlanma imkânı;
• devlet yardımları ve sosyal ödemeler alma hakkı;
• seçimlerde seçmen ve aday olarak yer alma hakkı;
• Avrupa Birliği ülkelerinde süre sınırlaması olmaksızın yaşama imkânı;
• Avrupa’nın önde gelen üniversitelerinde indirimli veya ücretsiz eğitim alma fırsatı;
• Avrupa Birliği genelinde özel izinlere gerek olmadan öncelikli olarak çalışma hakkı;
• Ağustos 2022 itibarıyla dünyanın 181 ülkesine vizesiz seyahat etme imkânı;
• Avrupa Birliği topraklarında iş kurma ve yürütme hakkı.

Vatandaşlık Yasası

Yabancılara vatandaşlık statüsünün verilmesi, 1995 yılından bu yana yürürlükte olan «Vatandaşlık Hakkında Kanun» ile düzenlenmektedir. 2013 yılında bu belgeye değişiklikler getirilmiştir: yapılan düzenlemelere göre, repatriasyon programına katılan kişiler mevcut pasaportlarını koruma hakkı elde etmiş, vatandaş olmayan kişilerin ve vatansız bireylerin çocukları ise devlet ile hukuki bağlarının tanınması hakkına kavuşmuştur.

Letonya Vatandaşlığını Elde Etmenin Yasal Yolları

2022 yılı itibarıyla Letonya vatandaşlığı elde etmenin 4 temel yolu bulunmaktadır:

• Doğum. Letonya topraklarında doğan kişiler, ebeveynlerinden en az birinin Letonya vatandaşı olması durumunda vatandaşlık kazanır. Ayrıca, 21 Ağustos 1991 tarihinden sonra Letonya’da doğan ve vatandaş olmayan kişilerin çocuklarına da doğum yoluyla pasaport verilir. Bu durumda zorunlu şart, başvuru yapılmadan önceki son 5 yıl boyunca ebeveynlerden biriyle birlikte ülkede sürekli ikamet edilmesidir. Vatandaş olmayan kişiler, daha önce Sovyetler Birliği’ne dâhil olan Avrupa Birliği dışındaki ülkelerden gelen ve 01.07.1992 tarihinde Letonya’da yaşayan göçmenler olarak kabul edilir.
• Soy bağı. Bu yöntem, 17.06.1940 tarihinde Letonya pasaportuna sahip olan kişilerin soyundan gelenler için uygundur. Ayrıca, ebeveynlerinden en az biri Letonya vatandaşı olan ve ülke dışında doğan çocuklara da bu statü verilir. 01.01.2020 tarihinden sonra Letonya dışında, ebeveynlerinden biri veya her ikisi vatandaş olmayan statüsüne sahip olan ailelerde doğan çocuklar da, doğum yeri temelinde başka bir vatandaşlık almamaları durumunda, bu ülke ile hukuki bağ kazanır.
• Repatriasyon. Letonyalı sürgünlerin, Letonların veya Livlerin soyundan gelen kişiler, köken temelinde basitleştirilmiş şekilde vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Sürgün olarak kabul edilen kişiler, 17.06.1940 tarihinde Letonya vatandaşı olan, Sovyetler Birliği politikaları nedeniyle 04.05.1990 tarihinden önce ülkeyi terk eden ve geri dönmeyen kişilerdir. Letonlar ve Livler ise 17.06.1940 tarihinden önce bu ülke topraklarında yaşamış olan kişilerdir.
• Natüralizasyon. Bu yöntemle vatandaşlık elde etmek, genellikle ülkede 5 yıl geçici oturma izni ve ardından 5 yıl daimi oturma izni ile yaşamayı gerektirir. Bunun yanı sıra başvuru sahibinin 15 yaşından büyük olması, devlet dilini bilmesi ve ülkenin milli marşı, tarihi ile Anayasası hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Letonya vatandaşlığının natüralizasyon yoluyla elde edilmesi, göç kurallarını ihlal etmemiş ve mevzuat şartlarını yerine getirmiş her yabancı için mümkündür.

Vatandaşlık elde etme süreci aşağıdaki aşamaları içerir:

• statü elde etme yöntemine bağlı olarak gerekli belgelerin hazırlanması;
• Letonya Vatandaşlık ve Göç İşleri Dairesine (PMLP) başvurunun yapılması;
• dil, kültür ve ülke tarihi bilgisine ilişkin sınavın geçilmesi;
• adayın başvurusunun yetkili makamlarca onaylanmasının ardından devlete bağlılık yemininin edilmesi;
• Bakanlar Kurulu tarafından vatandaşlık verilmesine ilişkin kararın alınması;
• pasaport ve kimlik belgesinin düzenlenmesi.

Başvurunun incelenme süresi, başvuru temelinə bağlı olarak 4 ila 12 ay arasında değişmektedir.

Vatandaşlık statüsüne başvuran adaylar aşağıdaki şartları karşılamalıdır:

• ülkenin dili, tarihi, kültürü ve milli marşı hakkında bilgi sahibi olmak;
• Letonya mevzuatına göre suç sayılan fiiller nedeniyle herhangi bir ülkede sabıka kaydının bulunmaması;
• devletin yasaları ve Anayasası hakkında bilgi sahibi olmak;
• başvuru sahibinin ülke güvenliği açısından tehdit oluşturmaması.

Çoğu durumda mevcut vatandaşlıktan vazgeçilmesi de gereklidir — çifte vatandaşlık yalnızca repatriantlar ve reşit olmayan çocuklar için mümkündür.

Mevzuat, ileride natüralizasyon yoluyla Letonya vatandaşlığı elde etmeye veya basitleştirilmiş şekilde yasal statü kazanmaya imkân tanıyan aşağıdaki gerekçeleri öngörmektedir:

• çalışma;
• eğitim;
• evlilik;
• aile birleşimi;
• yatırım;
• gayrimenkul satın alma;
• girişimcilik;
• bilimsel faaliyet;
• mültecilik;
• AB vatandaşlığı.

Pasaport elde etme yolundaki ilk adım, geçici oturma izninin (Oturma İzni) alınmasıdır. Oturma izni için ödenecek devlet harcı, başvuru gerekçesine bağlı olarak değişir. Standart prosedürde işlem süresi 30 gündür ve başvuru sahibinden 70–150 EUR arasında ücret alınır. Hızlandırılmış prosedürde ise belge 10 veya 5 iş günü içinde düzenlenir ve harç tutarı 200–450 EUR arasında değişmektedir.

Çalışma

Sözleşmeli çalışma, yabancıya iş sözleşmesinin süresi boyunca, ancak en fazla 5 yıla kadar geçerli olan bir oturma izni alma imkânı sağlar. Başvuru sahibinin, işverenin belirlediği nitelik ve eğitim düzeyi gerekliliklerini karşılaması gerekir. İşveren, iş sözleşmesi ve başvuru sahibinin diplomasını da ekleyerek Letonya Vatandaşlık ve Göç İşleri Dairesine (PMLP) çalışan daveti için başvuruda bulunur. Yabancı ise, kendi ülkesindeki konsolosluk veya büyükelçilikte çalışma vizesi başvurusu yapar ve ülkeye giriş yaptıktan sonra Vatandaşlık ve Göç İşleri Dairesinden oturma izni alır.

Eğitim

Yerel üniversitelerde eğitim gören öğrenciler, eğitim süresini 4 ay aşan bir süre için geçerli olan oturma iznine başvurabilir. Temel şartlar arasında, ülkede yaşam için yeterli mali kaynağa sahip olmak (yetişkin yabancılar için aylık en az 500 EUR, 18 yaş altındaki göçmenler için ise en az 150 EUR) ve bir eğitim kurumuna kabul edilmiş olmak yer alır. Göç süreci için ek belgeler arasında, yaşam masraflarını karşılayabilecek maddi imkânların kanıtı ve üniversiteye kabul sözleşmesi bulunur.

Evlilik

Letonya vatandaşları, vatandaş olmayan kişiler veya ülkede daimi oturma izniyle yaşayan yabancılarla evli olan kişiler rezidentlik statüsüne başvurabilir. Bu durumda gerekli ek belgeler arasında evlilik belgesi ve ülkede kalış süresini karşılayacak mali yeterliliğin kanıtı yer alır. İlk başvuruda verilen statü 12 ay geçerlidir, ardından 4 yıl süreyle uzatılabilir ve üçüncü aşamada daimi oturma izni verilir. Ayrıca, eşle birlikte reşit olmayan çocuk da göç edebilir; bunun için diğer ebeveynin noter tasdikli izni gereklidir.

Aile Birleşimi

Bu temelde Letonya oturma izni başvurusu şu kişiler tarafından yapılabilir:

• bir Letonya vatandaşının reşit çocuğu;
• pasaport sahibi veya daimi rezident olan bir kişinin üçüncü dereceye kadar düz veya yan soy hattındaki akrabası;
• bir Letonya vatandaşının veya vatandaş olmayan kişinin ebeveyni.

Ek olarak, akrabalık bağını ve yaşam için gerekli mali imkânları kanıtlayan belgeler sunulmalıdır.

Oturma izni, başvuru sahibinin kategorisine bağlı olarak 6 aydan 12 aya kadar geçerlidir.

Yatırım

Ülke mevzuatı, yatırım karşılığında doğrudan vatandaşlık verilmesine yönelik bir program öngörmemektedir, bu nedenle Letonya pasaportunu satın almak mümkün değildir. Ancak aşağıdaki alanlardan birine yatırım yapan yabancılar oturma izni için başvurabilir:

• iş kurma veya mevcut bir işletmeye yatırım (şirketin çalışan sayısına ve yıllık cirosuna bağlı olarak en az 50.000 EUR);
• devlet tahvilleri (en az 250.000 EUR).

Buna ek olarak, şirkete yatırım yapılması durumunda 10.000 EUR, menkul kıymet satın alınması halinde ise 38.000 EUR tutarında ek bir harç ödenmesi gerekmektedir. Oturma izni en fazla 5 yıl geçerlidir ve bu iznin alınabilmesi için ayrıca yaşam masraflarını ve yapılan yatırımı karşılayacak yeterli mali kaynağın bulunduğunun kanıtlanması gerekir.

Gayrimenkul Satın Alma

Yabancılar, en az 250.000 EUR değerinde gayrimenkul satın almaları halinde, uzatma hakkıyla birlikte 5 yıllık oturma izni alabilir. Taşınmazın kadastro değeri en az 80.000 EUR olmalıdır. Başvuruya eş ve reşit olmayan çocuklar da dâhil edilebilir. Başvuru sahibinin, aylık en az 1.500 EUR tutarında yaşam masraflarını karşılayabileceğini kanıtlaması gerekir. Ayrıca oturma izni almak için, ödemenin banka yoluyla yapıldığına dair belge ve gayrimenkul değerleme uzmanının raporu sunulmalıdır.

Girişimcilik

Kendi işini kurmak, yabancıya 5 yıla kadar geçerli geçici rezident statüsüne başvurma hakkı verir. Adayın iş fikrinin gelecek vaat ettiğini (potansiyel taşıdığını) göstermesi ve bunu hayata geçirebilecek mali imkâna sahip olduğunu kanıtlaması gerekir. Ayrıca Letonya’da yaşam için yeterli birikime veya düzenli gelire sahip olduğunu da doğrulamalıdır (aylık en az 2.554 EUR). Şirketin sermaye miktarı, kuruluş türüne bağlıdır; örneğin limited şirket için bu tutar 2.800 EUR’dur. Oturma izni almak için banka hesap dökümü ve şirketin kuruluş belgeleri gereklidir

Bilimsel Faaliyet

Letonya’daki bilimsel kurumlarla sözleşme imzalanması durumunda, yabancı geçici rezident statüsüne başvurabilir. Oturma izni, yabancının çalışma süresi boyunca verilir, ancak 5 yıldan uzun olamaz. Başvuru sahibinin bilimsel iş birliğini ve çalışma süresi boyunca yeterli mali kaynağa sahip olduğunu kanıtlaması gerekir (kişi başına aylık en az 500 EUR). Başvuru sahibiyle birlikte eşi ve reşit olmayan çocukları da ülkeye taşınabilir.

Mültecilik

Irk, din veya milliyet temelinde maruz kaldıkları baskılar nedeniyle kendi ülkelerinde kalamayan yabancılar, Letonya’da sığınma başvurusunda bulunma hakkına sahiptir. Mülteci statüsü, çalışma hakkı ile birlikte 5 yıl süreyle geçerli daimi oturma izni alma imkânı sağlar. Savaş veya ölüm cezası tehdidi nedeniyle ülkelerini terk eden yabancılara ise alternatif bir statü verilmekte ve uzatma imkânı bulunan 1 yıllık oturma izni sağlanmaktadır.

AB Vatandaşlığı

Avrupa Birliği vatandaşı olan bir kişi, birlik ülkelerinin herhangi birinde, Letonya dâhil olmak üzere, serbestçe yaşayabilir, çalışabilir, iş kurabilir ve eğitim alabilir. Avrupa Birliği dışındaki ülkelerin vatandaşları, basitleştirilmiş programlar aracılığıyla Avrupa vatandaşlığı elde etme imkânına sahiptir. Avrupa Birliği pasaportunun hızlandırılmış şekilde nasıl alınacağına dair tüm detaylar, bir göç uzmanından öğrenilebilir.

Gerekli Belgeler

Vatandaşlık elde etme yöntemine bağlı olarak gerekli belgelerin listesi farklılık gösterebilir. Ancak çoğu durumda temel belge seti aşağıdakileri içerir:

• doldurulmuş başvuru formu. Form, Vatandaşlık ve Göç İşleri Dairesinin resmî internet sitesinden indirilebilir;
• vatandaşlık elde etme gerekçesinin kanıtı. Örneğin, natüralizasyon başvurusunda bulunanlar için bu, ülkede daimi rezident statüsüyle 5 yıl ikamet edildiğini doğrulayan belge olabilir;
• kimlik belgesi. Yabancı pasaportunun veya kimlik kartının aslı ve kopyası gereklidir;
• gelir kaynağının yasal olduğunu doğrulayan belge. Bu, iş yerinden alınan bir belge, banka hesap dökümü veya benzeri bir evrak olabilir;
• fotoğraf. 3 x 4 cm ölçülerinde bir adet;
• sabıka kaydı belgesi. Belgenin, başvuru tarihinden en fazla 6 ay önce düzenlenmiş olması gerekir. Bu belge, başvuru sahibinin vatandaş olduğu ülkenin yetkili makamlarından alınır;
• devlet harcının ödendiğine dair makbuz. Bu ödeme yalnızca natüralizasyon sürecine katılanlar tarafından yapılır. Harç tutarı 28,46 EUR olup, bazı başvuru kategorileri (işsizler, çok çocuklu aile üyeleri, engelliler ve diğerleri) için 4,27 EUR’dur.

Tüm belge kopyalarının noter onaylı olması gerekir. Letonca dışında düzenlenmiş belgeler için ayrıca yeminli tercüme sunulmalıdır.

Vatandaşlık Başvurusunun Reddedilmesi

Vatandaşlık statüsünün verilmesinin reddedilmesine aşağıdaki nedenler yol açabilir:

• adayın ülkenin bağımsızlığına, ulusal veya kamu güvenliğine tehdit oluşturması;
• yetkili makamları yanıltmak amacıyla hatalı doldurulmuş belgelerin veya sahte bilgilerin sunulması;
• Letonya’da veya başka bir ülkede işlenen suçlara ilişkin sabıka kaydının bulunması;
• ikamet süresiyle ilgili gerekliliklerin yerine getirilmemesi;
• 1990 yılından sonra faşizmi veya komünizmi desteklemek ya da ulusal veya ırksal nefreti teşvik etmek;
• Letonya’ya karşı vergi veya diğer borçların bulunması;
• Bakanlar Kurulunun onayı olmadan başka bir ülkenin ordusunda hizmet edilmesi.

Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi durumunda, karara nasıl itiraz edileceği veya başvurunun nasıl yeniden yapılacağı konusunda yönlendirme almak için hukuk uzmanlarına danışılması tavsiye edilir.

Letonya Pasaportu: Görünümü ve Türleri

Bakanlar Kurulu vatandaşlık statüsünün verilmesine karar verdikten sonra, yeni belgelerin düzenlenmesine geçilebilir. Şimdi Letonya’da hangi tür pasaportların verildiğini inceleyelim.

Vatandaş Pasaportu

15 yaşını doldurmuş kişiler için zorunlu olarak düzenlenir (isteğe bağlı olarak daha erken de başvurulabilir) ve Avrupa Birliği dışına yapılan seyahatler için kullanılır. 2015 yılından itibaren, sahteciliğe karşı geliştirilmiş güvenlik özelliklerine sahip ve bordo renkli kapakla üretilen yeni nesil Letonya pasaportları yürürlüğe girmiştir.

Belge sahibinin adı ve soyadı Letonca olarak yazılır; ayrıca kitapçık formatındaki belgenin üçüncü sayfasında, kişinin soyadının tarihî formu veya adının başka bir dilde Latin harfleriyle yazılmış hâli de yer alabilir. Letonya pasaport numarası benzersizdir.

Belge düzenlenirken, 5 ile 20 yaş arasındaki başvuru sahipleri için geçerlilik süresi 5 yıl, 20 yaş ve üzerindeki kişiler için ise 10 yıl olarak belirlenir.

Letonya Vatandaşı Olmayan Kişiler İçin Pasaport

Bu belge, 1 Temmuz 1992 tarihi itibarıyla ülke topraklarında kayıtlı olan veya bu tarihten önce en az 10 yıl boyunca Letonya’da yaşamış, ancak herhangi bir vatandaşlığa sahip olmayan kişilere özel bir hukuki statü sağlar. Bu tür pasaportlara en sık, geçmişte Avrupa Birliği dışındaki ülkelerden gelerek Sovyetler Birliği döneminde Letonya’ya yerleşmiş kişiler sahip olmaktadır.

Belge, yukarıda açıklanan pasaporttan yalnızca kapak rengiyle ayrılır (bordo yerine mavi) ve ülke dışına seyahatler için kullanılır. Pasaportun geçerlilik süresi 10 yıldır ve bu sürenin ardından yenilenebilir.

Kimlik Kartı (ID Kartı)

Nüfus Kayıt Sistemine dâhil edilen herkese verilir. Vatandaşlar bu belgeyi yalnızca ülke içinde kimlik doğrulamak için değil, aynı zamanda Avrupa Birliği ülkeleri içinde seyahat ederken de kullanabilir.

Kimlik kartı, başvuru sahibinin yaşına bağlı olarak 2, 5 veya 10 yıl süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenir ve plastik kart formatındadır.

Letonya Pasaportunun Düzenlenme Süreci

Yurt dışı pasaportu ve kimlik kartının (ID kartı) alınma aşamaları:

Letonya’da İkinci Vatandaşlık

«İkinci vatandaşlık» kavramı, başvuru sahibinin mevcut vatandaşlığından vazgeçmeden başka bir ülkenin pasaportunu alabilmesi anlamına gelir; ancak bu durumda her ülke kişiyi yalnızca kendi vatandaşı olarak kabul eder. «Çifte vatandaşlık» ise devletler arasında özel anlaşmaların bulunması halinde verilir ve bu durumda her iki ülke de kişinin statüsünü resmî olarak tanır.

Letonya’da bu ikinci durum, Avrupa Birliği ve NATO üyesi ülkeler ile Brezilya, Yeni Zelanda ve Avustralya vatandaşları için geçerlidir. Eğer bir Letonya vatandaşı, bu listeye dâhil olmayan bir ülkenin pasaportunu almak isterse, Letonya vatandaşlığından vazgeçmesi zorunludur.

Avrupa Birliği dışındaki ülkelerin vatandaşları için iki pasaporta sahip olma imkânı yalnızca repatriasyon süreci kapsamında mümkündür. Bunun dışında, Letonya’da ikinci vatandaşlığa izin verilmez — mevcut mevzuata göre natüralizasyon süreci, mevcut vatandaşlıktan vazgeçilmesini gerektirir.

Letonya vatandaşları, Avrupa Birliği ülkelerine seyahat ederken kimlik kartını kullanabilirken, vatandaş olmayan kişiler ülke dışına çıkarken her zaman pasaport ibraz etmek zorundadır.

Başvuru Sürecinde Destek

İkinci vatandaşlık elde etme süreci, bağımsız olarak başvuru yapıldığında süreci zorlaştırabilecek birçok ayrıntı içerir. Riskleri en aza indirmek ve başvuru sahibinin statü elde etme şansını artırmak için göç uzmanlarının desteğinden yararlanmak mümkündür.

Hukuk uzmanlarının aşamalı desteği aşağıdaki hizmetleri kapsar:

• vatandaşlık elde etmek için en uygun yol ve yasal temelin belirlenmesi;
• belgelerin toplanması ve doğru şekilde hazırlanması konusunda destek;
• sınırsız sayıda danışmanlık hizmeti;
• başvuru sürecinde başvuru sahibine eşlik edilmesi;
• iç belgelerin düzenlenmesi sürecinde yardımcı olunması.

Yabancılar, Letonya vatandaşlığını elde edenlerin en fazla zaman ve çabayı sınavı geçmeye ve dosya hazırlamaya ayırdığını belirtmektedir. Bu aşamalar, azami sorumluluk ve dikkat gerektirir; belgelerin doldurulmasındaki herhangi bir hata başvurunun reddedilmesine neden olabilir.