Bulgaristan’da Oturum İzni: Şartlar, Türler ve Başvuru Süreci

Bulgaristan’da oturum izni (VNH), yabancılara ülkede 3 aydan uzun süre yasal olarak kalma hakkı tanıyan bir statüdür. Oturum izniyle Bulgaristan’da çalışmak, eğitim almak, staj yapmak, bilimsel araştırmalara katılmak, iş kurmak, konut satın almak ve tedavi görmek mümkündür. Bu statü; vatandaşların ve daimi oturum sahiplerinin eşleri ile çocuklarına, öğrencilere, emeklilere, girişimcilere, mevsimlik, geçici görevli ve sürekli çalışanlara açıktır. Bulgaristan’da oturum izni alma prosedürü «Yabancılar Hakkında» Kanun ile düzenlenmektedir.

Başvurular, Bulgaristan İçişleri Bakanlığına bağlı il ve bölge göç müdürlükleri tarafından kabul edilir ve incelenir. İznin düzenlenmesi, dayanak türüne bağlı olarak 14 ila 60 gün sürer. Oturum izninin geçerlilik süresi 6 aydan 4 yıla kadar değişebilir. Oturum izni, Avrupa vatandaşlığına giden yolda ilk adımdır. Ülkede 5 yıl yaşayan yabancılar daimi oturum hakkı kazanabilir; bunun ardından geçen 5 yılın sonunda ise Bulgaristan vatandaşlığına başvurabilirler.

Bulgaristan’da oturum izni ne sağlar?

Bulgaristan’da geçici oturum statüsü, göçmene aşağıdaki hakları tanır:

• devlet topraklarında uzun süreli ikamet;
• sınırı serbestçe geçme hakkı;
• yerel iş gücü piyasasına erişim;
• aileyle birlikte Avrupa’ya taşınma imkânı;
• sigorta poliçesi kapsamında yerel kliniklerde sağlık hizmeti alma;
• ileride Avrupa Birliği vatandaşlığına başvurma imkânı.

Bulgaristan’da Oturum İzni Alma Yolları

Bulgaristan Cumhuriyeti’nin göç politikası, farklı göçmen kategorilerine oturum izni verilmesini öngörür: öğrenciler, kadrolu çalışanlar, girişimciler, kâr amacı gütmeyen faaliyet yürüten kişiler, yatırımcılar, emekliler ile vatandaşların ve oturum sahiplerinin aile üyeleri. Başvuru süreci; belgelerin hazırlanması, ulusal D tipi vizenin alınması, Bulgaristan’a giriş ve İçişleri Bakanlığına bağlı göç birimine oturum izni başvurusunun yapılmasından oluşur.

Başvurunun değerlendirme süresi, dayanak türüne göre değişir. Gönüllüler başvurudan itibaren yaklaşık 14 gün içinde statü alırken, araştırma projelerine katılan bilim insanları için bu süre yaklaşık 30 gündür. Yabancı çalışanlar için inceleme süreci 60 güne kadar uzayabilir. Bazı kategoriler devlet harçlarında indirimden yararlanır. Örneğin vatandaşların veya oturum sahiplerinin aile üyeleri başvuru için 51 avro öderken, diğer adaylar 255 avro öder. Yatırımcılar ise idari harçlara ek olarak yerel ekonomiye en az 128.000 avro yatırım yapmalıdır.

Çalışma Yoluyla Oturum İzni

Bulgaristan’da uzun süreli oturum izni aşağıdaki kişilere verilebilir:

• Bulgaristan’da kayıtlı bir şirketle geçerli iş sözleşmesine sahip çalışanlar.
• Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı tarafından çalışma izni verilen geçici görevli personel.
• Taraflarından biri Bulgaristan olan anlaşmalar kapsamında ülkede bulunan uzmanlar.
• Ticaret ve Sanayi Odası tarafından denetimden geçmiş bir yabancı şirketin en fazla 3 temsilcisi.
• Yükseköğrenim diplomasına sahip ve en az 1 yıllık sözleşme imzalayan, maaşı Bulgaristan ortalamasının en az 1,5 katı olan yüksek nitelikli uzmanlar.

Oturum izni ve iş gücü piyasasına erişim başvurusu, işveren, yetkili temsilcisi veya Bulgaristan’da yasal olarak bulunan aday tarafından yapılabilir. Başvuru formunda yazışmalar için e-posta adresi belirtilir.

Çalışma Temelli Oturum İzni İçin Gerekli Belgeler:

• Kimlik belgesinin aslı ve fotokopisi;
• Kira sözleşmesi veya konut bulunduğunu gösteren başka bir belge;
• Sabıka kaydı belgesi;
• Sağlık sigortası;
• İş gücü piyasasına erişim hakkını gösteren belgeler;
• Eğitim, uzmanlık, mesleki yeterlilik ve iş deneyimini gösteren, apostilli ve Bulgarcaya noter onaylı tercümeli belgeler;
• İşveren tarafından düzenlenen, yabancının kişisel bilgilerini, kalış gerekçesini ve süresini içeren beyan;
• İşverenin son 12 aya ait çalışan sayısını ve vatandaşlıklarını gösteren belge;
• Yabancı çalışana yerel vatandaşlarla eşit çalışma koşulları ve ücret sağlanacağını teyit eden işveren beyanı;
• Her iki tarafça imzalanmış ve Ulusal Meslek Sınıflandırması (2011) kodunu içeren iş sözleşmesi kopyası;
• Mesleğin Bulgaristan’daki düzenlenmiş meslekler listesinde yer aldığını gösteren kanıt.

Liste, başvurulan pozisyona göre değişebilir. Örneğin davetli öğretim görevlileri, sporcular, antrenörler, kültür alanında faaliyet gösteren kişiler ve uluslararası anlaşmalar kapsamında gelen yabancılar, iş deneyimi kanıtı sunmaktan muaf tutulabilir. Güncel belge listesi başvuru sırasında göç birimi tarafından bildirilir. Belgeler eksiksiz sunulmuşsa başvurunun incelenmesi 2 aya kadar sürebilir.

Karar, e-posta yoluyla bildirilir. Yabancının çalışabileceğini belirten olumlu karar, vize başvurusu için temel oluşturur. Kararın verilmesinden itibaren 20 gün içinde giriş vizesi alınmalıdır. Ülkeye girişten sonra 14 gün içinde başvuru sahibi, pasaport sayfalarının kopyaları ve sağlık sigortası ile birlikte göç birimine şahsen başvurarak işlemleri sürdürmelidir.

Oturum izni sözleşme süresi boyunca geçerlidir; ancak şu süreleri aşamaz:

• Mevsimlik çalışanlar için 9 ay;
• Sürekli çalışanlar için 3 yıl;
• «AB Mavi Kartı» başvurusunda bulunan yüksek nitelikli uzmanlar için 4 yıl.

İş Kurma Yoluyla Oturum İzni

Yürürlükteki mevzuata uygun şekilde ticari faaliyet yürütmek isteyen girişimciler, Bulgaristan’da oturum izni için başvurabilir. Temel şart, göçmenin kurduğu işletmenin Bulgar vatandaşları için en az 10 tam zamanlı istihdam yaratması ve bu işlerin başvuru sahibinin ülkede kaldığı süre boyunca korunmasıdır.

İş temelli oturum izni için sunulması gereken belgeler:

• pasaportun aslı ve kopyası;
• devlet harcının ödendiğine dair makbuz;
• kira sözleşmesi veya taşınmaz mülkiyet belgesi;
• sağlık sigortası poliçesi;
• yeterli maddi imkânı gösteren belge;
• sabıka kaydı belgesi.

Yatırım Yoluyla Oturum İzni

Bulgaristan hükümeti, ekonominin ve iş dünyasının gelişimini desteklemek amacıyla yatırımcıları teşvik etmektedir. Yabancı uyruklular aşağıdaki durumlarda oturum izni alabilir:

• ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelere, Bulgar şirketlerinin sermayesine yatırım yaparak ve yerel vatandaşlar için en az 5 iş yeri oluşturarak en az 250.000 BGN (yaklaşık 128.000 EUR) yatırım yapmak;
• gerçek veya tüzel kişi olarak değeri en az 600.000 BGN (yaklaşık 307.000 EUR) olan gayrimenkul satın almak.

Başvuru sırasında yatırım tutarının tamamının yatırılmış olması gerekir. Yatırım krediyle finanse edilmişse, kredinin en az %75’inin geri ödenmiş olması şarttır.

Eğitim Yoluyla Oturum İzni

Bulgaristan’daki bir üniversitede tam zamanlı eğitime kabul edilen öğrenciler, değişim programlarına katılan okul öğrencileri ve stajyerler oturum izni almak zorundadır. Başvurular, İçişleri Bakanlığına bağlı bölgesel göç birimleri tarafından kabul edilir. Tüm adaylar başvuru formuyla birlikte pasaportun aslını ve kimlik bilgileri, fotoğraf, vize ve giriş damgası bulunan sayfaların kopyalarını sunmalıdır.

Öğrenciler için ek belgeler:

• konutun sigortalı olduğuna dair belge;
• sağlık sigortası;
• yeterli maddi imkânı gösteren belge;
• sabıka kaydı belgesi;
• Eğitim ve Bilim Bakanlığı ile eğitim alınacak kurum tarafından düzenlenmiş kabul belgesi;
• öğrenim ücretinin ödendiğine dair makbuz.

Değişim programına katılan okul öğrencileri için:

• ortaöğretim amacıyla ülkeye kabul belgesi;
• değişim programına katılım sertifikası;
• organizatör tarafından barınma, eğitim, sağlık ve geri dönüş masraflarının karşılanacağına dair garanti;
• ebeveyn veya yasal temsilcilerin noter onaylı muvafakati;
• adres kayıt belgesi.

Stajyerler, aşağıdaki belgeleri sunmaları hâlinde en fazla 1 yıl süreli Bulgaristan oturum iznine başvurabilir:

• kira sözleşmesi veya mülkiyet belgesi;
• sağlık sigortası;
• geçim için yeterli mali kaynak;
• sabıka kaydı belgesi;
• stajın süresini, yerini ve koşullarını belirten iş sözleşmesi kopyası;
• staj programına katılım kanıtı;
• üniversiteye kabul veya dil kursuna kayıt belgesi;
• son iki yıl içinde alınmış yükseköğretim diploması.

Başvuru formu, Bulgaristan’daki yasal kalış süresinin bitiminden en geç 14 gün önce sunulmalıdır. İnceleme süresi 14 gündür; ek kontrol veya eksik belge talebi durumunda bu süre 1 ay uzatılabilir.

Tam zamanlı eğitim görmüş üniversite mezunları, iş aramak amacıyla 9 aya kadar geçerli izin alabilir. Başvuru, önceki statünün bitiminden 30 gün önce göç birimine sunulmalıdır ve değerlendirme süresi 30 güne kadar sürebilir.

Bilimsel Araştırma Faaliyetleri İçin Oturum İzni

Yerel bir araştırma kuruluşuyla resmî iş birliği yapan bilim insanlarına, bilimsel projelerin yürütülmesi amacıyla oturum izni verilir. Bu izin en az 1 yıl geçerlidir veya sözleşmede belirtilen çalışma süresi boyunca yürürlükte kalır.

Başvuru sahipleri, dilekçe ile birlikte aşağıdaki belgeleri sunar:

• kimlik belgesinin aslı ve kopyası;
• sigortalı konuta sahip olunduğunu gösteren belge;
• sağlık sigortası;
• geçim için yeterli, düzenli ve istikrarlı gelir kanıtı;
• sabıka kaydı belgesi;
• Bulgaristan’daki araştırma merkeziyle imzalanmış sözleşme.

Geçici oturum kartının düzenlenmesi başvurudan itibaren 30 güne kadar sürebilir. Yabancı bilim insanının aile üyeleri de bu statüden yararlanabilir. Proje tamamlandığında oturum izni otomatik olarak sona erer; ancak yeni bir yasal gerekçe (örneğin yerel bir şirkette istihdam) sunularak yeniden başvuru yapılabilir. Bu başvurunun, mevcut yasal kalış süresi dolmadan en az 30 gün önce yapılması gerekir.

Yabancı Basın Mensupları İçin Oturum İzni

Bulgaristan’da akreditasyon sürecini tamamlamış yabancı medya temsilcileri, mesleki faaliyetlerini yürütmek amacıyla oturum izni alabilir.

Başvuru formuyla birlikte aşağıdaki belgeler sunulmalıdır:

• geçerli pasaportun kopyası;
• konut bulunduğunu gösteren belge;
• yeterli maddi imkânı kanıtlayan belge;
• sağlık sigortası;
• sabıka kaydı belgesi;
• devlet harçlarının ödendiğine dair makbuz;
• Dışişleri Bakanlığı tarafından düzenlenmiş akreditasyon sertifikası.

Gönüllüler İçin Oturum İzni

AB üyesi olmayan ülke vatandaşları, kabul eden kuruluşla yapılan sözleşmede farklı bir süre belirtilmemişse, gönüllü faaliyet yürütmek amacıyla 1 yıl süreyle oturum izni alabilir. Bu izin için kimlik belgesinin Bulgaristan’da kalış süresinin tamamı boyunca geçerli olması gerekir. Başvuru hakkında karar, talep tarihinden itibaren en geç 14 gün içinde verilir.

Aile Birleşimi Yoluyla Oturum İzni

Geçici oturum statüsü aşağıdaki kişilere verilebilir:

• Bulgaristan’da yasal olarak ikamet eden bir yabancının aile üyeleri.
• Bulgaristan vatandaşı veya oturum sahibinin maddi olarak güvence altına alınmış ebeveynleri.
• Bulgaristan vatandaşının eşi ve çocukları.

Başvuru sahibi, doğum belgesi veya evlilik belgesi aracılığıyla aile bağını belgelemelidir. Aile üyelerine verilen oturum izni 1 yıl geçerlidir ve birden fazla kez uzatılabilir. Eğer aile üyeleri başka bir AB üyesi devlet tarafından verilmiş bir oturum iznine sahipse, Bulgaristan’da 5 yıl kalma hakkı elde edebilirler. Bunun için ülkeye girişten itibaren 3 ay içinde İçişleri Bakanlığına bağlı göç birimine başvuru yapılmalıdır.

Gerekli belgeler:

• geçerli pasaport;
• aile bağını kanıtlayan belgeler;
• devlet harcının ödendiğine dair makbuz;
• başka bir AB üyesi devlette yasal ikameti kanıtlayan belgeler;
• ciddi sağlık sorunları nedeniyle Bulgar vatandaşı tarafından bakıma ihtiyaç duyulduğunu gösteren tıbbi rapor (gerekiyorsa).

Yabancı bir kişinin aile üyeleri için verilen oturum izninin süresi, Bulgaristan’daki asıl oturum sahibinin kalış süresini aşamaz. Boşanma durumunda, uzun süreli oturum sahibinin çocukları kreş, okul veya üniversiteye kayıtlıysa, eğitim yılının sonuna kadar ülkede kalma hakkına sahiptir.

Bulgaristan vatandaşının aile üyeleri de boşanma sonrasında aşağıdaki durumlarda kalış süresini uzatabilir:

• evlilik en az 3 yıl sürmüş ve bunun en az 1 yılı Bulgaristan’da geçirilmişse;
• başvuru sahibi mahkeme kararıyla ebeveynlik haklarından mahrum bırakılmamışsa;
• yabancı eş boşanmadan önce aile içi şiddete maruz kalmışsa.

Bu statü, sağlık sigortasına sahip olan, geçimini sağlayacak yeterli maddi imkânı bulunan ve iş gücü piyasasına erişim şartlarını karşılayan yabancılar için geçerlidir.

Tedavi Amaçlı Oturum İzni

Yerel bir klinikte uzun süreli tedavi gören ve sürekli bakıma ihtiyaç duyan yabancılar, kalışlarını yasallaştırmak zorundadır. Bunun için tedavi ve bakım masraflarını karşılayabilecek yeterli mali kaynağa sahip olduklarını kanıtlamaları gerekir. Ayrıca hastaneden alınmış ve ayrıntılı tedavi planını içeren resmî belge sunulmalıdır.

Emekliler İçin Oturum İzni

Bulgaristan mevzuatına, menşe ülkenin yasalarına veya başka bir devletin düzenlemelerine göre emeklilik hakkına sahip olan yabancılar, Bulgaristan’da oturum izni için başvurabilir.

Oturum izni almak isteyen emekliler, yeterli maddi imkâna sahip olduklarını kanıtlamalı ve aşağıdaki belgeleri sunmalıdır:

• kimlik belgesinin kopyası;
• devlet harcının ödendiğine dair makbuz;
• konut bulunduğunu gösteren belge;
• sağlık sigortası;
• ikamet edilen ülkede düzenlenmiş emeklilik belgesi;
• emekli maaşının yatırılacağı Bulgar bankasında açılmış hesaba ilişkin banka belgesi.

Mülteciler İçin Oturum İzni

Sığınma hakkı, geçici koruma veya insani statü verilen kişiler Bulgaristan’da oturum izni alma hakkına sahiptir. Bu hak başvuru sahibinin eşi ve reşit olmayan çocukları için de geçerlidir.

Dini Faaliyetler İçin Oturum İzni

Bulgaristan’da resmî olarak tanınmış dinlerin yabancı temsilcileri, kâr amacı gütmeyen dini faaliyet yürütmek amacıyla oturum izni alabilir. Bunun için Adalet Bakanlığından, İçişleri Bakanlığı, Devlet Ulusal Güvenlik Ajansı veya Bakanlar Kuruluna bağlı Din İşleri Birimi ile koordineli şekilde alınmış izin gereklidir.

Bulgaristan’da Oturum İzni Nasıl Alınır

Bulgaristan’da oturum izni almanın ilk adımı, D tipi uzun süreli vize almaktır. Bu vize, sınırı çoklu girişle geçme ve ülkede 3 aydan uzun süre yasal olarak kalma hakkı verir. Giriş izni, başvuru sahibinin ikamet ettiği yerdeki diplomatik veya konsolosluk temsilcilikleri tarafından verilir. Başvuru, planlanan seyahat tarihinden en erken 3 ay önce yapılabilir. Vize başvurusu Bulgaristan konsolosluğuna şahsen yapılabilir veya bu aşamada göç uzmanlarından destek alınabilir.

Bulgaristan D tipi vizesi için gerekli belgeler:

• doldurulmuş başvuru formu;
• planlanan giriş tarihinden itibaren en az 3 ay daha geçerli olan pasaportun aslı ve fotokopisi;
• 3,5 × 4,5 cm ölçülerinde güncel renkli fotoğraf;
• seyahat amacını kanıtlayan belge (örneğin üniversite kabul belgesi vb.);
• AB’de geçerli ve en az 30.000 EUR teminatlı sağlık sigortası;
• biletlerin aslı ve kopyası veya rezervasyon belgesi;
• ebeveynsiz seyahat eden reşit olmayan çocuklar için doğum belgesi kopyası;
• reşit olmayan çocuklar için ebeveyn veya yasal vasiden noter onaylı seyahat izni.

AB, Avrupa Ekonomik Alanı ve İsviçre vatandaşlarının aile üyeleri sağlık sigortası ve mali yeterlilik kanıtı sunmaktan muaftır. Yurt dışındaki kurumlar tarafından düzenlenen tüm belgeler Bulgarcaya çevrilmelidir.

Başvurunun kaydedilmesi ve ön incelemesinin ardından diplomatik temsilcilikte randevu tarihi belirlenir. Görüşmede başvuru sahibiyle mülakat yapılır ve biyometrik veriler alınır. Reşit olmayanlar bu işlemi ebeveynleri veya yasal vasileri eşliğinde tamamlar.

Oturum izni almak isteyen göçmenlere vize genellikle 6 ay süreyle verilir. Öğrenciler, araştırmacılar, stajyerler, geçici görevliler ve yatırımcılar için ise vize süresi 1 yıl olabilir.

D tipi ulusal vize, başvuru sahibinin «Yabancılar Hakkında» Kanun’da belirtilen şartları karşılaması hâlinde Bulgaristan oturum izni başvurusu yapmasına imkân tanır. Bu şartlar şunlardır:

• adres kaydı;
• AB’de geçerli sağlık sigortası;
• asgari aylık ücret, emekli maaşı veya burs tutarını aşan yeterli gelir (1 Nisan 2022 itibarıyla asgari ücret 710 BGN, yaklaşık 370 EUR’dur);
• sabıka kaydının bulunmaması.

Oturum izni başvurusu ve ilgili dayanağa uygun belge paketi, Bulgaristan’daki yasal kalış süresinin bitiminden en az 14 gün önce, İçişleri Bakanlığına bağlı il veya bölge göç müdürlüğüne sunulmalıdır. Başvuru kabul eden tüm birimlerin adresleri, telefon numaraları ve e-posta bilgileri Devlet İdaresi Tek Bilgi Sistemi’nin resmî internet sitesinde yer almaktadır.

Oturum İzni Alma Süresi ve Kartın Geçerlilik Süresi

Oturum izninin düzenlenme süresi 14 ila 60 gün arasında değişir. Oturum kartının azami geçerlilik süresi 4 yıl olup, sürenin sonunda uzatma imkânı bulunmaktadır.

Oturum İzni Düzenleme Maliyeti

Bulgaristan’da oturum izni alırken ödenen idari harçlar, başvuru sahibinin kategorisine ve kalış süresine bağlı olarak değişir. Aile üyeleri, öğrenciler, araştırmacılar ve diğer başvuru grupları için mevzuatla belirlenmiş farklı ücret tarifeleri uygulanır.

Aşağıda, Bulgar levası (BGN) cinsinden güncel idari ücretlerin ve avro (EUR) karşılıklarının karşılaştırmalı bir özeti sunulmaktadır.

Ödeme Yöntemleri

• Başvuru kabul ve kayıt noktalarındaki POS terminalleri aracılığıyla MasterCard, Maestro, VISA, VISA Electron ve Borica banka kartlarıyla ödeme.
• Banka havalesi yoluyla şu bilgiler üzerinden ödeme:
  Banka: Bulgaristan Ulusal Bankası (BNB – Merkez Şube)
  IBAN: BG10 BNBG 9661 3000 1343 01
  BIC: BNBGBGSD
  Alıcı: Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı.

Oturum İzni Verilmesinin Reddedilmesi

Ret kararının en yaygın nedeni, dosyanın hazırlanmasındaki hatalar ve ek belgelerin süresi içinde sunulmamasıdır. Ayrıca İçişleri Bakanlığı yetkilileri, seyahat gerekçesinin gerçekliğinden şüphe duyduklarında başvurunun incelenmesini durdurabilir. Her ret kararı gerekçeli olmalı ve başvuru sahibine resmî olarak bildirilmelidir. Karar, tebliğ tarihinden itibaren 14 gün içinde idare mahkemesinde itiraz edilebilir.